Што е справување со кризи? Кои се различните фази што ги вклучува? Терминологијата може да се разликува во зависност од тоа каде се наоѓате. Во Нов Зеланд, на пример, станува збор за 4 термина, подготвеност, одговор, реконструкција и намалување. На други места, како Индија, тоа би можело да биде како на графиконот:

Без оглед на терминологијата, неспорен факт е дека во денешно време има голема потреба за ефикасно управување со катастрофите и подготовка за сè поголемата зачестеност на различни природни катастрофи ширум светот.

Во серијата на постови, ние ќе ја трагаме и испитуваме зголемената улога и влијанието на ИКТ во областа на справувањето со кризи.

Лауреатот на Нобелова награда, Р. К. Пачаури обраќајќи се на петтото свикување на Dhirubhai Ambani институтот за информатички и комуникациски технологии (DA-IICT) во јануари 2009 година, укажа на потребата на ИКТ во справувањето со природните катастрофи и за другите настани поврзани со временските околности кои можат да го загрозат човечкиот живот и имотот:

[…] Климатската наука напредна во голема мера поради тоа што моќните компјутери сега можат да работат многу сложени модели кои ги симулираат климатските услови на земјата и на океаните. Нашата процена за идните промени на климата како резултат и на природните и на човечките фактори, во голема мера зависи од силата на модели кои се користат денеска и нашата способност да се оцени влијанието на климатските промени во различни делови од светот. Како одговор на идните проекции на овие настани, владите, граѓанското општество па дури и бизнис организациите можат да преземат ефективни мерки за да се прилагодат на промените што ќе се случат.

Цитирајќи пример од 2003 година, д-р Пачаури рече:

„Сакам да дадам пример од голем топлотен бран кој зафати делови на Андра Прадеш во 2003 година, како резултат на кои речиси 4.000 луѓе ги загубија своите животи, според официјалната евиденција.“[…]

„Проучувајќи го овој голем проблем, стана јасно дека инфраструктурата на ИКТ можеше да ги спаси можеби сите животи кои беа изгубени ако беше поставена на соодветно место и употребена ефикасно. На пример, немаше рано предупредување за жртвите од топлотниот бран. Ниту пак имаше поддржувачки мерки во смисла на обезбедување на медицински совети за оние кои страдаат од стрес од топлина, како што е потребата за терапија од дехидрација и едноставна здравствена нега за оние кои беа погодени. Дури и телевизиските канали можеа да бидат искористени за да се шири свеста и да се шират информации за заштита на животите на тие што беа погодени, но не беа употребени.

Има неколку примери за крајбрежни катастрофи каде што погодените луѓе можат да бидат предупредени на навремена основа и да бидат евакуирани пред катастрофата да го зазеде своето место. Кога ураган удира на брегот од Флорида, инфраструктурата која е на располагање се користи за да се обезбеди адекватно предупредување и опомена за оние кои можат да бидат засегнати и цели градски подрачја се евакуирани. Кога циклон со помал интензитет ќе ги погоди бреговите на Бангладеш или Ориса, настанува голема штета, бидејќи не само што има недостаток на засолништа и инфраструктура за куќите на оние кои се засегнати, туку и нема соодветни системи за рано предупредување и насоки.

Денес дури и од мобилните телефони може да се користат како ефективен медиум за да обезбеди рано предупредување и со тоа да спасат животи и имоти“.

Генералниот секретар на ОН Банки Мун зборувајќи на Telecom World 2009 во Женева, исто така ја истакна улогата на ИКТ во решавањето на клучните прашања, вклучувајќи ги намалувањата на природните катастрофи.

„Преку добра климатска наука и споделување информации, ИКТ може да помогне да се намали ризикот и влијанието на природните катастрофи….. кога ќе се случи земјотрес, координиран ИКТ систем може да го следи развојот на настаните, да испрати порака за итни случаи и да им помогне на луѓето да се справат со катастрофата.“

Изјавата на генералниот секретар на ОН ја одекнува парадигмата за справување со катастрофи спомната во презентацијата на Сујит Моханти од 2005 година:

• Од помош и оправување до раководење со ризикот и ранливоста
• Воведување култура на подготвеност на сите нивоа
• Зајакнат децентрализиран капацитет за реакција во земјата
• Еманципирање на ранливите групи и обезбедување на доволен приход за живот
• Учење од катастрофите од минатото

Во последиците од големите природни катастрофи, како што беше цунамито во 2004 година во Индискиот Океан и ураганот Катарина во 2005 година, светот беше принуден да се разбуди за потребите од координирана и заедничка употреба на моќта на ИКТ системите во справувањето со природните катастрофи.

Пол Курион на humanitarian.info изјави дека:

„Во пресрет на ураганот Катарина, имаше неверојатен број на активности на веб за да се одговори на последиците од катастрофата. Испитувајќи ги карактеристиките за одговор на техничката заедница за ураганот Катерина, ни кажува многу за начинот на кој интернетот ги обликува социјалните одговори за катастрофите, развива некои интересни прашања за влијанието на ИКТ во справувањето со кризи и покажува кон она што може да се случи во иднина.“ […]

„Беше јасно дека по цунамито во Индискиот океан информатичката револуција започна процес на менување на начинот на кој ние одговараме на катастрофите. Ова беше демонстрирано со порастот на фондот за собирање на финансиски средства базиран на интернет; Christian Aid собра преку 700 000 долари онлајн за девет дена, износ кој речиси е четири пати поголем од износот кое беше собран преку донации по телефон. Ширењето на широкопојасен интернет, напредокот во сателитско комуницирање и достапноста на слики ги направија можни проектите за географски информациски и картографски системи, кои не беа возможни пред пет години. Подемот на движењето на слободен софтвер, доведе до иницијативи како што е Sahana проектот, обид да се развие пакет на веб достапни апликации за организации кои помагаат при катастрофи.“

Currion продолжува да зборува за „кој прв реагира на интернет“, за нетизените кои започнуваат акции за пополнување на празнините во информациите, што владите на соодветните земји па дури и традиционалните медиуми често се борат да ги пополнат. Како и да е, со оглед на високиот прилив на информативни постови за Катарина, беше очигледно дека многукратните потоци на податоци ќе беа многу поефикасни доколку беа средени, консолидирани и поставени од поцентрализирана платформа. Така видовме иницијативи како Katrina PeopleFinder проектот и Katrina Help Wiki кои влегоа во игра.

Во контекст на ова, не би било неправедно да се каже дека блогот South-East Asia Earthquake and Tsunami (SEA-EAT), поставен во 2004 година за време на цунамито во Индискиот океан, претставуваше тренд сетер од овој вид - првиот проект од таков вид кој ја демонстрираше моќта за ангажирање на обичните луѓе ефективно да наоѓаат информации со цел да го премостат јазолот помеѓу оние кои им треба помош и оние кој ја нудат помошта. Според Дина Мехта, еден од клучните луѓе позади SEA-EAT блогот.

„Мислам дека она што успеавме да го направиме, можеби беше демонстрација на најголемиот човечки координиран напор на интернет за време на катастрофи, дека е возможно и без формална организациона структура. Исто така има нешто и во способноста на овие напори да се вклучат обичните граѓани од сите сфери во животот – луѓе кои не се нужно посветени или пак не работат во таа област – повеќето од нас имаат различни професии и редовни работи - едноставно постоењето човечка потреба да се помогне.

Додека блогот SEA-EAT се фокусираше на „продолжување на протокот на информации“ системот за справување со кризи на Sahana FOSS во Шри Ланка функционираше како структуриран, холистички систем кој помогна во справувањето со катастрофите со голем размер во 2004 година. Проектот беше развиен од Националниот Центар за Операции на владата на Шри Ланка (CNO) која го вклучува и Центарот за Хуманитарни Агенции (CHA). Генерализирана подоцна за глобална употреба, Sahana сега прерасна во глобално препознатлив проект со употреба во многу други катастрофи, како што е Јужно Азискиот земјотрес во Пакистан (2005 година), катастрофите на Филипините на Јужен Лејте (2006 година), земјотресот во Џакарта во Индонезија (2006 година), земјотресот во Перу (2007 година), циклонот Муанмар (2008 година) итн.

Во 2005 година, Мајкл Гурстеин на институтот за технологија од Њу Џерси го напишал неговото размислување за иницијативите базирани на интернет и она што тој го гледа како празнини во овие ситуации:

„Истражувајќи го интернетот за информации и стории бев погоден од неколку работи вклучувајќи ја улогата (и недостатокот на улогата) на интернетот во овие настани. Интернетот се покажа дека игра значајна улога во одговарањето за потребите на оние кои се на далечина – трагачите по информации, стории, начини за придонес и така натаму; семејствата и пријателите на погодените од катастрофата со обиди за создавање на листи за најдените и изгубените; и се очекува дека зад сцената многу од координацијата и планирањето на организациите за помош е направено на начин кој ги поместува границите на компјутерски посредуваната комуникација и управувањето на далечина.

Но претпоставувам дека сум малку изненаден што интернетот не беше во можност (сè уште?) да ги спои информациите поделени помеѓу оние кои имале некаква идеа за тоа што можеби ќе се случува (научниците и тие што се веднаш на удар) и оние кои можеби биле во можност да ја употребат таа информација во места каде катастрофата зазема значајно време пред за да се случи.

Проблемот тука не беше поради „дигиталниот јаз“ кој постои, не беше поради недостаток на „пристап“ до информации, иако очигледно тоа исто така беше целокупен проблем; баш напротив, мене ми се чинеше дека е уште еден пример како што јас наведов на друго место, празнина помеѓу „пристапот“ и „ефикасната употреба“… Од она што можев да го дознам, многу ако не и најголемиот дел од заедниците имаа интернет „пристап“ во една или друга форма. Она што (тука јас би ги вклучил оние со знаења кое не можат да го употребат добро како оние без знаења) недостигаше, беше социјалната инфраструктура која би можела да го сврти интернет пристапот во „ефикасно употреблив“ систем за рано предупредување.

Некои имаа информации - научниците кои ги откриваат земјотресите и кои можат да сфатат како тоа може да резултира со цунами и оние кои го почувствувале раното влијание на земјотресот или на цунамито – но не можеле да ги употребат. На други им беа потребни информациите - крајбрежните села околу Индискиот океан – не можеле или не биле во можност да ги „добијат“ т.е. не навремено или во употреблива форма. „Степените на поделеност“ наметнати од страна на националноста, јазикот и можеби најважното, домени на знаења и професија (и поврзаните недостатоци на социјални врски, односи базирани на интернет, комуникациски патишта и така натаму) спречуваат комуникација помеѓу двете групи и се наметнува прашањето дали тоа е така бидејќи сè уште сме во раните денови во нашиот интернетизиран свет или пак е нешто подлабоко и потрајно. (Мајкл Гурстеин , весник на информатичката заедница (2005), бр.1, прашање 2, стр. 14-17)“

Следејќи го губењето на животи во тајфунот Кетсана што ги погоди Филипините, Виетнам и Камбоџа во октомври 2009 година, Пол Конели го објави следново на неговиот блог „Главата доле, очите отворени“:

Во многу сиромашни погодени предели нема пристап до телевизија или радио (или пак интернет) за да помогнат при испраќањето на предупредувачки пораки. Агенциите за помош мораат да работат со заедниците за да дознаат кои методи за комуникација им одговараат на нив во случај на вонредна состојба и да стартуваат симулирани вежби за да го остварат тоа во практика. Најчесто СМС пораките или луѓето испратени на улиците со мегафони за да пренесуваат информации, како што беше случајот во овие итни случаи, се покажуваат најуспешни.

[…] Раното предупредување, раната реакција во земјите во кои постои висок ризик за катастрофи треба да се гледа како начин на размислување, не како механизам или технологија, најдобро работи кога времето е предвидено, предвидувајќи ги катастрофите во ден, час, месец, година па дури и декада. Исто така мора да е цврсто поврзано со рани акции од донесувачите на одлуки и мораат да ја покриваат „последната милја“ - поврзување со механизмите за рано предупредување не само со заедниците кои се во најголем „ризик“, туку и со најранливите луѓе во тие заедници.

Зајакнувањето на капацитетот на заедницата за да се спречи или за да се справи со катастрофите и кризите претставува конкретен начин да се спасат или подобро да се заштитат животите и да се спречат ваквите шокови од осакатување на развојот во рамките на најсиромашните земји. Раното предупредување и раното преземање на акции е исто така поекономично од традиционалното справување со катастрофи и спасува повеќе животи на секоја потрошена фунта; јавните пари овозможуваат 4 пати поголемо „влијание“ него хуманитарното, ако се потрошат на подготовка и намалување на ризикот, отколку на хуманитарни елементи.“

Во Индија, цунамито од 2004 година беше повик до владата, невладините организации и граѓанското општество да предизвикаат промена на парадигмата и да сфатат дека подготвеноста беше клучот за минимизирање на одарот од природните катастрофи.
За да се овозможат подобри планирања и подготовки, Индиската мрежа за ресурси при катастрофи [idrn.gov.in] беше формирана како национална иницијатива на India-UNDP програмата за управување со дигиталните права, во соработка со Националниот Центар за информатика, владата на Индија. Задача на оваа мрежа беше да создаде онлајн база на податоци за опремата и квалификуваните човечки ресурси низ целата земја достапни за одговор во итни случаи. Улогата на оваа амбициозна, но сеопфатна база на податоци ќе биде да се помогне да се минимизира времето за одговор во итни случаи, преку ефективно одлучување за мобилизирање на материјални и човечки ресурси. Проектот беше да се обезбеди систематско собирање на податоци и споредба со владините одделенија, единци од јавниот сектор, од корпоративниот сектор и слично на административно ниво. Други започнати иницијативи се:

• Базата со подароци за опрема при катастрофи (имплементирана во Ориса) која ќе им овозможи анализа за ранливост преку долга студија на гео-референцирани пописни податоци на локално ниво од претходните катастрофи (мали, средни и големи).
• Планови за непредвидени ситуации на заедниците базирани на ГИС технологии, што ќе овозможат визуелна презентација на критични локации, кои може да се употреби за координација и имплементација при обиди за спасување.
• Развој на комуникациска инфраструктура за да се обезбеди 100% покриеност на подрачја склони на катастрофи преку сателитски и ISDN врски.
• ИКТ системи базирани на заедниците и
• Систем за надгледување на катастрофа/инцидент што ќе овозможи брзо, лесно фаќање на податоците и нивно распространување.

Еве еден пример за имплементација на оваа стратегија/филозофија на подготвеност од страна на NBO во Тамил Наду по цунамито во индискиот океан во 2004 година:

Во следниот пост од серијава, ние ќе истражуваме системи за предупредување од опасности и различни алатки и апликации базирани на ИКТ, кои биле употребувани, се употребуваат или пак можат да се употребуваат како системи за рано предупредување за да се помогне при намалувањето и ублажувањето на штетите во екот на природни катастрофи низ светот.

„Треба да му се јавиме на Нимаи да ја погледне електричната инсталација во кујната. Те молам оди и викни го.“ Во 90тите тоа би било мојата мајка кој му вика на татко ми да го викне електричарот од неговата куќа, за да дојде и да ја провери електричната инсталација. Не постоеше друг начин да се контактира Нимаи.

Денес, мојот електричар Барун има мобилен телефон со две SIM картички – тој ми вели дека едниот број е за неговиот шеф и продавницата за електроника која го ангажира, а вториот е за неговите „лични клиенти“ за кои компанијата не знае. Вториот бизнис се проширува, ме информираше тој со гордост, и наскоро нема да мора да работи за продавницата за електроника. Неговата фамилија, нормално, може да го контактира на било кој број.

Мобилната технологија и ниската цена на мобилните можности им овозможија на понудувачите на сервиси, како Барун, да нудат подобри сервиси и да го зголемат нивните бизниси. Приказната е слична насекаде низ земјите во развој. Коментар на читател на постот на Броуг Турнер, Во Пакистан прифаќањето на мобилните телефони станува лудо ја прикажува оваа реалност уште во 2005:

Уште еден фактор …беше претставувањето на режимот Calling Party Pays (Страната којашто се јавува плаќа) во крајот на 2000 и почетокот на 2001. Пред претставувањето на CPP, двете страни од телефонскиот повик и оној кој го воспоставува повикот и оној кој го прима плаќаа. Откако е во сила CPP, само оној што се јавува плаќа. Затоа трговците на мало и понудувачи на услуги, како водоводџии, поправачи на телевизори и електричари (чии сервиси секогаш се многу барани), закупија мобилна врска и беа достапни преку целиот ден.

Меѓутоа, влијанието на мобилните телефони не е веќе ограничено само на конекција. Тие прераснаа во алатка која овозможува фармерите, трговците на мало и понудувачите на услуги да донесуваат одлуки базирани на информација и со тоа да се движат кон нивен економски развој.

Од рибар во Керала кој ги следи цените на пазарот и преговара за најдобрите понуди за продажба на пленот од следниот ден, до фармери во Андра Падеш кои ги користат мобилните телефони како помош во бизнисот за да добијат корисни информации за развој на бизнисот, трговците на мало насекаде стануваат свесни за потенцијалот на мобилната технологија во подобрување на нивните животи. И тие не се единствени. Како што Мартине Копман истакнува на нејзиниот блог ICT4D (ИКТ за развој) во Замбија и Гана, приказната е слична на места како Гана. На едно патување со цел да се посетат фармерски заедници кои живеат 6км од Салага, таа забележува:

Сега откако ги видоа предностите на мобилните телефони секој од нив сака да поседува еден. Тие ги користат не само за да дојдат до информации за пазарот, туку и сите нивни приноси (компир, пченка, зеленчуци итн.) се во системот. Ако трговците го посетат селото тие имаат подобра позиција во преговарањето. Тие исто така имаат контакт со трговците од Акра и Кумаси преку телефон.

Покрај важната информација за бизнисот/пазарот, влијанието на мобилните телефони може да се осети кога зголеменото користење на мобилните помага да се подобри ефективната дистрибуција и намалување во трошоците за барање на информација, како и справување на разликите во цените низ локалните пазари, како што беше видено во во ова истражување направено во Нигерија.

Во сето ова, крајниот корисник исто така има корист. Ние ја добиваме придобивката на удобноста – од олеснувањето со имање на понудувач на сервиси достапен на повик со цел да се порача свеж плен од трговецот на риби на неговиот мобилен, па до користењето на виртуелниот пазар на нашите мобилни телефони за да се купат свежи производи директно од локалните фармери – и дополнително да уживаме во конкурентни цени на стоки и производи и услуги на подолг рок.

„Нимаи“, викна мајка ми, „земи си мобилен телефон. Во спротивно нареден пат го викам Барун“.

Питер Сунд и Лула на Интернационалниот форум за слободен софтвер. Фотографија од Мариел Засо.

Фотографија од бразилскиот претседател Лула да Силва и претставникот на Pirate Bay, Питер Сунд постојано се шири низ блогосферата, заедно со видео, во кое за првпат претседателот јавно го критикува Законот за дигитални прекршоци. Иницијално предложен во 2005 година од бразилскиот сенатор Едуардо Азередо и сега моментално разгледуван во сенатот, регулацијата ги опфаќа не само прекршувањата на авторските права, туку и со неа може да се добие и до три години затворска казна за се што би се сметало како „опасна активност онлајн“ – од ширење на вирус до споделување на фајлови онлајн.

Во симболична поддршка на слободниот софтвер, Лула донесе олеснување и надеж за кибер-активистите кои присуствуваа на Интернационалнит форум за слободен софтвер велејќи: „интернетот мора да остане слободен“, „во нашата влада е забрането да се забранува“ и „слободата е извор на креативност“. Иницијативата за слободен софтвер овозможува англиски превод на обраќањето на претседателот на Интернационалниот форум за слободен софтвер. Само-прогласениот гик Џулио Камара [португалски] ја нарекува посетата на претседателот политички маркетинг и заклучува дека Лула рекол се што луѓето сакале да чујат:

A início do controle da segurança do presidente, próximo ao meio dia, decretou o final do terceiro dia de fórum para os participantes. A área onde estavam a maioria dos estandes teve o acesso restrito a poucas pessoas, o resto do pessoal teve de optar por ficar embolado na multidão na área livre ou sair pela cidade.

Embora tenha causado tantos tanstornos, Lula conseguiu cativar vários participantes do FISL, alguns até divulgaram materiais com a frase “O Lula é nerd”.

Para conquistar os eleitores geeks, Lula bateu na cara da Microsoft defendendo o uso de Software Livre e detonou o projeto de Lei do senador Azeredo, classificando o projeto como censura na internet

Покрај хаосот кој го направи обезбедувањето кое го штитеше претседателот, Филипе Сараива [португалски] вели дека неговото присуство било позитивно, но дека тој сака да види вистинска акција со која ќе се спречи донесувањето на законот:

Agora, vamos esperar que o presidente não fique apenas no discurso. Muitos pediram que ele vetasse a lei, caso aprovada; porém, isso gera um fato complicado de se lidar.

Ainda existe a possibilidade que os partidos políticos possam fazer um movimento para barrar a aprovação da lei ainda nos plenários. Enquanto isso, os movimentos continuam fazendo pressão.

Não esqueça de assinar a petição contra o Projeto Azeredo. Já são quase 150.000 assinaturas.

Фотографијата која е раздавана од организаторите на интернационалниот форум за слободен софтвер

Главната цел за учеството на претседателот Лула на специјалната десетгодишнина на Интернационалниот форум за слободен софтвер, на кој за првпат учествувал претседател на држава, бише да се промовира скорото започнување на неговата стратегија за социјалните медиуми и Blog do Planalto. Плантро палас е седиштето на Федералната извршна моќ, но блогот Blog do Lula е сито така креиран, покрај тоа што група на блогери ќе ја создаваат содржината, а не самиот претседател. Блогот ќе ја користи платформата Wordpress, како слободен софтвер, и ќе ги опфаќа луѓето кои своите информации ги добиваат примарно од интернетот.

За да ја одреди ситуацијата, владата постави форма за советување, иницијатива која е поздравена од блогосферата. Крајниот рок за учество е 7 јули и на крајот ќе има избор од неколку изгледи (темплејти) со блогери и нетизени, кои ќе бидат повикани да го дадат својот глас за изгледот (темплејтот) за блогот. Афинсофиа [португалски] помага да се рашири гласот:

E como mais uma evidência de um outro entendimento do que é comunicação social que carrega este governo, não compactuando com as forças reacionárias tradicionais, a chamada mídia sequelada, convida os internautas a participar da confecção do blogue. Desde o conteúdo até os softwares de código aberto que irão compor o portal, tudo será decidido em um fórum virtual, com participação livre. É o entendimento do público transbordando nas ondas virtuais da rede, a partir do entendimento democrático da comunicação social do governo federal.

Иако имаше обиди да се забраната блоговите во дебатите во претходните избори во земјата, пристигнувањето на Blog do Planalto ќе ја одбележи промената на трендот и менталитетот. J. Нето [португалски] исто така истакнува дека, како што најавено, блогот нема да биде отворен за коментари, што тој го смета за голема грешка:

Com a intenção de ter uma aproximação maior com o público jovem das redes sociais e, visando as eleições do próximo ano (2010), o blog do presidente Lula deverá estar pronto até o final deste mês. E, semelhante a estratégia já adotada por Barack Obama nas eleições americanas, Lula também terá um canal no YouTube e no Twitter para interagir. (…) Agora, uma pergunta curiosa: Qual a vantagem de ter um blog se ele não aceita comentários (feedbacks)?

„Еј, пријателе, ќе ме додадеш во твојот блогрол?“ Илустрација од Infomaniaco.com.br

Интернационалниот форум за слободен софтвер е годишен настан спонзориран од бразилската невладина организација Асоцијација за слободен софтвер, кој се случува секоја година во Порто Алегре и оваа година од 24 до 27 јуни привлече околу 8000 луѓе [португалски]. Колекција од вести, реакции на Twitter и блог постови за настанот, најчесто на португалски, може да се погледнат тука. Како и претходно известено од Global Voices, сега протестот ја има напуштено блогосферата и се случува на улиците и серија од демонстрации против Законот за дигитални прекршоци [португалски], познат и како законот на Азередо, се случуваа низ неколку бразилски градови, а најновите беа во првата недела на јули во Рио де Женеиро и Виториа.

На почетокот на овој месец, рускиот портал за социјално вмрежување Habrahabr.ru објави фотографии и преведен текст (руски) од изданието на 30 мај на Wall Street Journal за онлајн присутноста на американските бездомници - На улица и на Фејсбук: Бездомниците остануваат поврзани.

Оригиналната англиски приказна поттикна 93 коментари. На Habrahabr.ru, моментално има 183 реакции – и подолу се наведени некои од нив:

kakains:

Wow!!! 0_0
Тука не може да наидете на бездомници со лаптоп […]

isnotme:

Тука дури и да наидете на некој, не би помислиле дека тој го купил.

Unechka:

Тука бездомникот ќе биде убиен за тој лаптоп. И многу веројатно од полицијата.

Sigurd:

Тука дури и обичен човек кој би го понел својот лаптоп надвор не би преживеал многу долго …

crazysiemens:

Тука не е ни честа случката да наидете на обичен човек со Macintosh )

jeje:

Ако беше 1 април, никогаш немаше да поверувам. Но, по ѓаволите, ние сме дури посиромашни и во споредба со бездомниците од Соединетите Држави.

dymdym:

Ова се поединечни случаи. Ние исто така имаме многу паметни деца помеѓу бездомниците. Едно дури создава филмови и добива награди на фестивали. Но, повеќето се алкохоличари.

r_p:

Тука некои студенти не можат да си дозволат лаптоп. […]. Тоа ме прави тажен

Inskin:

Постојат неколку разлики – колку што знам јас, во Калифорнија е лето преку целата година. Претпоставувам дека таму постојат многу слободни безжични мрежи. Тука во (Санкт Петербург), доколку си бездомник, девет месеци во годината лаптоп и интернет ти се последното нешто за кое размислуваш.

Petrucha:

Тука вотката е најдобар лаптоп.

hypercom:

Таму, бездомниците не може да живеат без интернет, додека тука образованите и вработените луѓе не знаат за што користи интернетот. Оваа разлика повеќе вознемирува од онаа за стандардот.

big_jump:

Некои луѓе не можат да разберат зошто им е потребен компјутер и за нив интернетот претставува комплетно друга димензија.

На 8 април 2009 година македонскиот портал IT.com.mk извести дека Фејсбук донел решение да го укине личниот профил на Министерството за внатрешни работи на Република Македонија (МВР) поради нарушување на правилата за користење на сервисот.

Наводно, меѓу причините за укинувањето било тоа што профилите како форма за комуникација се наменети само за лична и некомерцијална употреба од страна на физички лица, тоа што на профилот биле поставени вознемирувачки фотографии како со посмртни останки на жртви на криминал, како и можноста за загрозување на приватноста на индивидуалните корисници на Фејсбук.

Поставувањето на личен профил на МВР на Фејсбук, а особено неговото укинување, предизвика внимание кај дел од македонската јавност.

По објавувањето на профилот, Утрински весник на 4 април 2009 г. пренесе изјави од новинари, корисници на Фејсбук, кои во голем број биле поканети да станат „пријатели“ со МВР. Новинарите тој чин го перципирале како можност за нарушување на нивната приватност, оти по „спријателувањето“ администраторот на профилот ќе има можност да ги следи сите нивни активности на овој социјален медиум.

Надвор од светот на интернет, слични стравувања неодамна беа изнесени и од весникот Дневник, којшто на 14 февруари извести дека вработен во МВР од редакцијата неколкупати барал список со броеви на мобилни телефони новинари кои пишуваат за политички или општествени теми. Овој скандал заврши со јавно извинување од МВР.

Во иницијалнта изјава за Утрински весник, официјалните претставници на МВР рекле дека се работи за „неофицијално“ средство за комуникација чија цел е полицијата да стане поблиска до граѓаните.

Во текот на викендот, некои граѓани ја искористија можноста преку профилот да прашаат каде може да пријават кршење на Уставот и Законот за македонски јазик, според кои јавната комуникација на државните тела мора да се спроведува според определени лингвистички стандарди – алудирајќи на тоа што наместо кирилица на профилот била употребувана латиница и текстот не е лекториран. Наместо да добијат одговор, ваквите прашања беа просто избришани од администраторот на профилот чие име засега е непознато за јавноста.

Квалификувајќи ја иницијативата како „тежок аматеризам“, блогерката Виртуелна посочи на парадоксот како официјална институција може да тврди дека комуницира неофицијално, додавајќи:

[…]нека кажат јавно кој точно стои зад профилот. Искрено, мене страшно многу би ме интересирало кој државен службеник вработен во МВР ги троши моите и вашите даночни пари за целодневно „фејсбукување“, дека промените на профилот се прават во секунда (во тек на работно време), што значи „некој постојано демне…“ Еве на пример, јас сум прогласена за Сајбер[-зависник] од дечко ми… Нека ми дава мене МВР државна плата и нема никаков проблем, не само работни 8 часа ќе фејсам во нивно име, туку ветувам дека ќе бидам активна и на Facebook Chat, а способна сум и да оддржувам неколку профили симултано!!!
[…]
Плус, на профилот има фотографии кои се сигурно извадени од некоја архива на МВР. Не треба некој да побара специјална дозвола за тоа? Или нема гајле, се што ќе најдеш на серверите на работа – сподели[…]

Утрински весник на 8 април ја пренесе изјавата на Дамјан Арсовски, уредникот на IT.com.mk:

Идејата за да стапам во контакт беше затоа што во медиумите прочитав дека било в ред според нашите закони МВР да има профил, а никој не спомна ништо за тоа дали е в ред ’Фејсбук‘ да биде користен од страна на МВР и дали некој ги почитува правилата…

Околу укинувањето на профилот на МВР се огласил и Јанко Илковски, водителот на провладината контактна ТВ емисија „Јади бурек“, познат по повикот за акција против мирниот протест на група граѓани незадоволни од одлуката на Владата со државни пари да изгради нова црква во Скопје. „Контрапротестот“на 28 март прерасна во насилен инцидент, при што полицијата не ја спречи толпата поддржувачи на владината одлука да претепа неколку студенти. Илковски во емисијата од 7 април го оквалификувал обраќањето до Фејсбук како форма на „кодошење“, неколку пати потенцирајќи го името на човекот кој се осудил да го сврти вниманието на странската компанија кон профилот на МВР.

Коментаторите во комерцијалните медиуми и блогерите блиски до власта моментно водат кампања против сите кои за проблемите во земјата зборуваат во странство, при што таквиот чин се изедначува со предавство.

Претставникот на НВО Центар за нови медиуми Дарко Булдиоски во изјава за Радио Слободна Европа посочи дека отворањето на профил без претходно да се прочитаат условите за користење е веројатно резултат на незнаење од страна на одговорните службеници на МВР.

Самиот Фејсбук не забранува на правни лица и институции да имаат присуство на платформата, но не преку личен профил, туку со одржување на ткн. страница (page) или преку изнајмување рекламен простор. Така тие може да се презентираат информации, но со далеку поограничени можности за нарушување на приватноста на индивидуалните корисници.

Заштитата на приватноста е исклучително важна тема во Македонија, земја која сè уште се бори со наследството од тоталитарниот режим во кој полицискиот систем на следење и известување на „сомнителни“ граѓани покрај технолошко прислушкување опфаќал и регрутирање на роднини, пријатели и колеги кои требало да ги известуваат властите за секој нивни чекор. Во извадок од книгата „Комунистичка интима“ објавен на порталот Окно.мк писателката и професорка Јасна Котеска го пренесува трагичното искуство на нејзиното семејство поради тоа што нејзиниот татко, поетот Јован Котески, четири децении бил жртва на таков надзор:

Кога ќе ја погледнете оваа дифузија на власта и нејзиното најперфидно пенетрирање во интимниот свет, преку вашите пријатели, не можете а да не се прашате, каде е границата? Некои пријателки на мајка ми, а сопруги на нашите поети, во досието се, исто така, разобличени како доушници. Каде завршува списокот? Какво изненадување ве чека зад црните фломастери што ги кријат другите идентитети?

Помеѓу корисниците на сервисот за социјално обележување на сајтови Хатена произлезе крос-генерациска дебата за вредноста на уметност и културата општо. Дебатата започна од анонимен пост насловен: хм… Нели е чудна идејата дека ние мора да плаќаме за музика?, кој натера многу блогери да се запрашаат за потребата да се плаќа за нешто што се смета за уметнички продукт (песна, слика, видео итн.), особено сега кога бесплатните сервиси како Youtube или јапонскиот Niko Niko Dōga се достапни.

えーと。音楽にお金を払わなきゃいけないっておかしくない？
まあだってさ、ニコニコとかyoutubeとかちょっと見ただけでもオリジナル曲をタダで配っている人がいるわけ。
理解できないくらいそりゃあもういっぱいいるわけ。
タダで良いよって音楽が多数なのに、コンビニとかテレビとかでさんざん聴かされる音楽に金払えとかおかしくない？
あ、こういうこと言うとさ、「音楽家が生活できない」とか言う人が必ず出てくるんだけどさ。
良く考えると「音楽で生活できる」のがそもそも異常だったんじゃないの？
[…]
理想がどうとか言う前にさ、音楽でお金儲けしようって発想がさ、もう根本的におかしいんだよ。

iPod Shuffle 512MB. Од flickr корисникот purprin.

Овие зборови поттикнаа негодување од друг анонимен блогер , кој изгледа припаѓа на постара генерација и сѐ уште верува во идеалот „уметност за уметност“.

http://anond.hatelabo.jp/20090305221614
を読んで、高校生の妹に聞いてみたところ、完全に同意していてやばいなーと思った。

[…]

違うよ！と反論してみたのだが、よくわからない様子。
わかりやすくするためにいろいろ例えを出したのだが、それもだめだった。
・バレエ、歌舞伎、舞台、オペラなんかはどうなるのか→別にいらない。
・そうなると美術と芸術とか文化的なものがすたれていくよね？→衰退すればいいんじゃない？
と言っていた。

これからを担う若者たちがみんなこういう考えだったらマジで日本終わるなーと思った。
自分たちは何も文化を創り出さないくせに、文化を殺す方向にしか考えがいかず
その理由は、別に見てもしょうがない、という『必要でなければいらない』という発想。
何故文化的なものにお金を払うことに対して積極的ではないのだろう？
不況もあるとは思うが、そんなこといってたら不況ならば文化は廃れて当然なのか、というお話になってしまう。
なんでだろう？

Пооптимистички размислувања дојдоа од друг коментатор.

バレエ、歌舞伎、舞台、オペラを初めとする文化的なものが、
今日を生きるのに精一杯でリストラされないか心配している大衆に理解できるわけがない。
理解できなくて良い、それでも文化は廃れない。
昔も今も、タダでも、わずかな金額でも、それなりの音楽や絵画などの文化は見れたり手に入ったりする。
本当に良いものが見たいと思う人はそれなりのお金を払うだろう。

Download play. Од Flickr корисникот ysano.

За крај, блогерот he-na-he-na се прашува дали влошувањето на економската ситуација ќе создаде културен јаз, покрај социјалниот, кој веќе е доста застапен во повеќето земји.

金払ってでも自分の教養を高めようとする層と金払わずに楽な方に流れる層とに分離して、新しい格差が生まれるんではないかと思った

[…]

これから先、自分の興味ないものにお金を払わない・興味があってもお金を払わない層が「ネオ富裕層・ネオ知識層」として政治・経済・文化をリードしていくようになるのならば、「それが時代の流れです」と言い切っていいだろうし、お金を払うのは一部の物好きな道楽者という扱いになっていくのも仕方のないことだと思う。
[…]
でも、今までと同じように「お金を持っている者こそ教養に対して積極的にお金を払うべき」という考えの人たちが世の中を引っ張っていくのなら、お金を払わない人は流れに沿わない異端者であり、知識階級の最下層として白い目で見られてもおかしくはない。
[…]

[…]

どちらにせよ、ネットが普及して文化のあり方・著作権のあり方が問われるようになったことで、どちらの流れに傾くか決まる分岐点がすぐそばにまで近づいているのは間違いないと思う。

Она што Австралија го нарекува најсмртоносни пожари во својата историја до сега одзеде најмалку 108 животи, изгоре половина милион ари земја и уништи 750 домови во викендот на 7-8 февруари.

Во најлошо погодената држава, Викторија, пожарникарите пронајдоа повеќе од 45 активни пламени и од понеделникот (по австралиско време) 8 се сѐ уште се активни.

Пожарите се многу вообичаена појава за време на австралиското лето, но невообичаено високите температури (во саботата беа измерени 47 степени), силните ветрови и една од најлошите суши досега искомбинирани заедно ги креираат овие катастрофални пожари кои изненадија цели градови. Сведоци велат дека на некои места пламените достигнувале висина од 4 катови. Луѓето се криеле во базени, во маслинови плантажи, додека други имале време да се евакуираат. Пронаоѓани се луѓе во коли, во куќи, не можејќи да им избегаат на пламените, чадот и топлината.

Бројката на жртви претставува досега најголема природна катастрофа во Австралија, надминувајќи ги 75те жртви од пожарите во 1983.

Со толку големо опустошување и опасноста од негово продолжување, граѓаните-новинари имаа проблеми за да се приближат кон погодените места. Сепак интернетот е полн со релевантни информации за постојаното ширење на пожарите за они кои живеат во погодните области и за оние кои сакаат да се информираат.

Тројца програмери, Алан Нобл, Раул Вера и Памела Фокс, од Google Engineering креираа Гугл мапа која во реално време ги илустрира пожарите во Викторија. Тие исто така додадоа функционалност за барање на корисниците по специфична адреса.

Еве го нивното објаснување на блогот Google Australia:

Денеска создадовме Флеш мапа, која ги содржи најновите информации за локациите каде има пожари и нивниот статус од County Fire Authority (CFA). Флеш мапата се ажурира во реално време од сајтот на CFA преку RSS фид. Се надеваме дека им користи на луѓето кои се погодени, на вработените во итните служби и дека им помага на некои сајтови кои се преплавени од посети. Мапата секако веднаш ја прикажува големината на оваа катастрофа.

Еве ја мапата:

CFA - County Fire Authority- е една од најголемите волонтерски сервиси за критични ситуации, чиј сајт постојано ги ажурира пожарите на кои тие работат низ државата Викторија.

Користејќи слична технологија како програмерите од Google, Австралискиот весник креираше интерактивна мапа која покажува на кои локации имало смртни случаи.

Следува сателитска фотографија од пожарите од Универзитетот од Мериленд/НАСА МОДИС.

Истата група креираше и мапа на пожарите користејќи сателитски фотографии на која може да се погледнат пожари од претходните 24 часа, 48 часа, последната недела и се така до 2005 година.

Aus-maps.com овозможи мапа на која се гледаат шумските пожари во Викторија.

[Голема благодарност до Едвард Виелмети за информациите на неговиот блог]

Австралискиот премиер Кевин Руд го искористи неговиот Twitter профил да ги информира 7100те следбеници како да донираат на Фондот за шумските пожари во Викторија или да ги извести за информациите за контакт оние на кои им е потребна итна владина помош.

Луѓето го користеа Twitter за различни информации што се однесуваат на оваа катастрофа. Пожарникар волонтер, со профил cfacolunteer беше дел од многуте случувања во саботата.

Во една од многуте пораки тој напиша:

Седи на кратка пауза за прв пат во 12 саати. Но за кратко повторно ќе се враќа на пожарите.

Друга порака:

Се врати од градот Калигни каде се е уништено.

Друга порака:

7 февруари 2009 ќе остане во историјата од многу погрешни причини. Се надевам дека луѓето се безбедни, особено после она што го видов.

Конечно се смирија ветровите. Барем може да се одморам. Жал ми е за луѓето кои ги изгубија своите домови и сакани.

Веројатно нема да заздрави од она што го виде денес.

Луѓето ја користат платформата и за да постават специфични прашања. Geehall1, кој живее во Мелбурн, се интересира:

Некој со новости од областите Бичворт и Гипсланд? Некој друг дел од земјата?

Стричли, писател и веб-издавач кој живее во Брисбејн, овозможи многу информации:

Важно Crystal Creek итн. западниот дел од Black Range се засилуваат – ЗАМИНЕТЕ веднаш ако можете

46 пожари низ земјата, 8 не се под контрола

Фотографиите се перфектен медиум за да се прикажат уништувањата од овие пожари. Фотографот Aussie_Pecker, кој живее во Австралија, започна група наречена Шумски пожари во Викторија – февруари 2009, бидејќи сакал да креира „историски дневник со фотографии од најлошите пожари кои ја уништуваат нашата прекрасна земја.“

Потоа постојат и Фејсбук групи, меѓу кои за поддршка на пожарникарите, за заштита на австралиските шуми од пожари – „Секоја година во Австралија мора да се справуваме со шумски пожари и тоа доста често, па затоа да се потрудиме да го решиме проблемот.“ – или групи за против пиромани и група која организира настани за собирање пари за помош при шумски пожари:

Мојата држава Викторија гори. До сега бројот на жртви е 108. Илјадници луѓе се без домови, цели градови се изгорени до темел. Ве молам да помогнете за да собере што е можно повеќе пари преку Австралискиот црвен крст за да им помогнеме на овие луѓе да ги обноват своите домови. Фејсбук е прекрасна светска заедница. Да го искористиме за да им помогнеме на овие погодени заедници.

На YouTube, луѓе креираат видеа со фотографии од пожарите со музика во позадина, но досега сите се со авторски права. Ќе провериме подоцна пак.

Фотографијата на почетната страница е земена од корисникот jsarcadia на Flickr

Исландски знак кој предупредува за присуство на глуви и слепи луѓе на патот од sillygwailo

Никомедес Флорес од блогирачкото движење Voces Bolivianas (Гласови од Боливија) во Боливија објаснува како слободниот софтвер, кој е создаден за луѓето кои имаат проблеми со видот, му помага да комуницира онлајн преку чат, имејл и блогирање. Во меѓувреме, во Етиопија, УНЕСКО и Интернационалната телекомуникациска унија спонзорираат организација која ги обучува слепите и оние со оштетувања на видот како да ги користат компјутерите и комуникациските технологии, а еден од вработените и застапник за мрежата ЕНОВИБ за слепите луѓе им се обраќа на младите за тоа дека слепилото може да биде поволна прилика наместо инвалидитет. На северот од Шпанија, дизајнер развива видео игри кои може да ги играат и луѓето со оштетен вид и објавува демонстрација онлајн, а во Нигерија и Канада, една жена блогира и влогира за животот како глув човек кој многу брзо го губи и својот вид.

Никомедес Флорес е боливиски блогер кој го води центарот за слепи Мануела Гарандилас во Кочабамба. Преку неговиот блог тој ја запознава јавноста со работата на организацијата и во следново видео тој кажува како слободниот софтвер му овозможува да сурфа, да чита и пишува имејл пораки и да чатува со други.

Ова видео од Itutelecommunication ги покажува корисниците на компјутери, браилови принтери и говорното интерпретирање на текст од Адаптираниот технолошки центар за слепи во Адис Абаба, Етиопија:

Исто така во Етиопија, Јетнеберш Нигуси го посетува школото за слепи во Гондар и зборува со учениците за тоа како слепилото е поволна пригода за неа и наместо да ја уназадува, ја има насочено кон образование и работа, наместо да се омажи млада и постојано да биде бремена. Следното видео е создадено од DarkandLight.org:

Во Шпанија, Џавиер Маирена дизајнирал флеш игра која може да ја играат и оние со нарушен вид. Оваа видео игра користи звуци со кои се запознава играчот на каде се движи топката. Таа може да се преземе од следниов линк [шпански]. Следува видео демонстрација од играта:

И за крај, Коко од „Допри го светот“ му раскажува на светот како е да си глув и да се живее со Ашеров синдром, што значи дека со тек на време таа ќе го изгуби и својот вид. Таа не само што пишува блог каде што ги документира нејзините успеси и неуспеси при работата во Нигерија каде помага при наставната програма на школо за глуви и слепи, тука таа исто така влогира за своите авантури низ светот обидувајќи се да види што повеќе работи пред да го изгуби комплетно видот, како и за малку полични работи како на пример како таа се справува со нејзината состојба. Таа има транскрибирано неколку видеа (кои се на знаковен јазик), со цел луѓето кои слушаат да може да го прочитаат текстот, а слепите луѓе да имаат текст кој компјутерот може да им го прочита, како на пример ова видео за работите кои и пречат:

На нејзиниот блог таа исто така пишува за влогирањето и за заедницата на глуви и слепи луѓе, потребата (или не) од снимање или транскрибирање на видеата на знаковен јазик, важноста на заедницата, комуникација помеѓу заедниците за глуви и слепи и некои од предизвиците на луѓето кои се слепи и глуви:

Уште примери: Walmart само што ги претстави звучниците на машините за дебитни картички покрај благајните со цел слепите (кои слушаат)  да можат да слушнат и сами да ги извршат наплатите. Истото важи и за милионите банкомати – постои Браил, но не и дополнителен Браилов дисплеј за да се замени гласот со цел слепите кои не слушаат да можат да прочитаат. Исто така поминувањето на улица е предизвик за глувите-слепи лица, бидејќи не постојат вибрации секаде каде што треба, но секако дека постојат гласовните пораки кога е зелено. Оди!Оди! Застани!Застани!

Податоци кои тераат на размислување.

Campus Party (Кампус забава) – Бразил 2009 се одржа во градот Сао Паоло и заврши на 25 јануари. Повеќе од 6500 луѓе земаа учество во вториот по ред најголем настан за технологија и дигитална култура во Латинска Америка, на кој се дискутираше за блогови, роботи, фотографија и видео, игри, слободен софтвер, дигитална инклузија, па дури и екологија. Во овој фото-приказ на настанот ќе имате можност да видите неколку интересни фотографии од илјадниците објавени на Фликер под Криејтив комонс лиценца.

Фотографија од poperotico, со следниов текст:

Илјадници од студенти собрани тука во арената на Campus Party 2009, која се одржуваше во Centro de Exposições Imigrantes. Дали вие присуствувавте?
#cparty, јас бев таму!

Модификација на куќиште, фотографија од _thebest_

„Ова е CPU!“, фотографија од Fabio Pazzini

Фотографија од Luiza Medeiros, со наслов „Гикови бараат музика на Campus Party“. Демонстрацијата се случи на 24 јануари и стана позната како „Играње со столици“, „Балет со столици“ или „Протест со столици“. Еве видео на кое се прикажува протестот. Elzo Brito [португалски] објаснува:

На крајот не добивме музика бидејќи според организаторите на настанот до нас имало болница и тие веќе се жалеле двапати, а третиот пат дошол полицаец кој барал да заврши настанот.

Фотографија од Tatiana_Reis во делот за дигитална инклузија

Имаше и некои демонстрации против контроверзниот Закон за дигитални прекршоци (со кој сајбер-прекршоците се казниви со закон), кој може да биде доставен во Сенатот во текот на оваа година:

„Против против предлог-законот на сенаторот Азерадо“. Фотографија од Tatiana_Reis.

На банерот е напишано: „Протестирај за иднината на интернетот во Бразил и во светот“. Фотографија од bntmzk. Слична фотографија од Gabriel Chiarastelli доби второ место на натпреварот за најдобра фотографија на Campus Party.

„Проширена реалност“, фотографија од R. Seiji.

Старата технологија сè уште преживува. Фотографија од HelenaN

„Дали блогерите ти помагаат да го оформиш своето мислење?“. Фотографија од fore.

„Помогни им на програмерите на светот, ажурирај го својот никаков Интернет експлорер 6. ПС: Всушност, почни да користиш Фајрфокс“. Фотографија од vivoandando.

Рушејќи го националниот рекорд за оверклок (overclock) на Campus Party, BR-OCT тимот постигна брзина на процесор од 5.6 Gh [португалски].

(Неколку од таговите на Фликер за овој настан се: cparty, cparty09, cpbrasil, campusparty, #cparty, campuspartybrasil, campuspartybrasil2009)

Номинациите за деветтите годишни награди за најдобар блог: Bloggies 2009 започнаа на 1ви јануари и ќе завршат на 19ти јануари. Според веб-страницата за наградите, Bloggies е најстарата (прва) награда за блог на веб и номинациите и изборот на финалист се избор на читателите на блоговите. Победникот добива награда од 2 009 американски центи!

Во категоријата за најдобар африкански блог номинирани се пет блогови:

Being Brazen: Ова е блог од Јужна Африка. Во профилот на блогерот пишува:

Јас сум ексцентричен, сонувач, 20-и нешто годишен кој верува во љубов, Господ, моќта на зборовите, искрен, непристрасен, и да, смеењето веројатно е најдобар лек. Не сакам летање, места со преголема гужва, чекање редови, а најмногу бубачки. Затреперувам пред високи потпетици. Пишувам за да останам разумен.

Appfrica: Веб портал за најновите вести во врска со африканските иновации, образование и претприемништво во технологијата.

Glad To Be a Girl: Јужно-африкански блогер кој живее во Јоханесбург.

Нејзиниот профил:

Прочешлајте го моето лудило и откријте ја мојата генијалност. Скромноста капе од мене во кофи Сарказмот и мојот избор на оружје. Христијаните, Муслиманите и Евреите веруваат во само еден Бог повеќе од мене.

West Africa Wins Always: Ова е блог на Полина, една новинарка која живее на Брегот на слоновата коска од 2003.

Последен но не и помалку важен е Scarlett Lion: Таа е новинар кој живее во Либерија.

Прераскажано со нејзини зборови:

Фотограф, писател, репортер. Оди низ животот со цел да креира записи и истории. Претходно во Уганда, сега во Либерија. На овој блог овозможува љубопитство, цинизам и коментари. И некои фотографии.

Гласањето завршува на 2ри февруари и победниците ќе бидат прогласени во март во Аустин, Тексас, САД на фестивалот Southwest Interactive Festival.